جان مىگيرند و زنده مىشوند و خودنمايى مىكند با اين فرق كه در عالم آخرت ، فعل مقدم بر قوه و ملكه است و در اين عالم بر عكس آن است و خداوند متعال در قصهء فرزند نوح مىفرمايد « إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ » « 1 » ( يعنى فرزند تو در مقام مخالفت و مقاومت در برابر تو نتيجهء ملكاتى است ناشى از اعمال متعاقبى كه به نفس سركشى تبديل يافته و اين نفس نيست مگر ملكات مختص به او ) . و در حديث آمده است « خَلَقَ اللَّه الكافَر من ذَنْبِ المؤمن » ( يعنى خدا ماده وجود كافر را از گناهان مؤمن آفريده است پس صفت گناه مؤمن و عمل ناپسند او به صورت انسان كافر تجسم يافته است و خلاصه اين كه اين آيه و اين حديث ، تجسم اعمال را حتى در دار دنيا تأييد و تثبيت مىكند ) و نيز فيثاغورث حكيم در مقام خطاب به انسان مىگويد « بدان كه تو به زودى در معرض اقوال و افعال و افكار خود قرار خواهى گرفت و از هر حركتى از حركات فكرى و يا قولى و يا فعلى صادر از تو صورتى روحانى و يا صورتى جسمانى در وجود تو ظاهر و آشكار ميگردد . پس اگر حركت مذكور ، حركت غضبيه و يا شهوانيه باشد مادهء تكوين شيطانى مىشود كه تو را در مدت حيات دنيوى آزار مىدهد ( و از ملازمت با او رنج مىبرى و موجب سلب آسايش از تو خواهد شد ) و پس از مرگ تو را از ملاقات نور ( يعنى انوار عقليه الهيه و ذوات قدسيه نوريه ) محجوب و محروم مىسازد و اگر حركت ، حركت عقليه ( و سير و سلوك در معارف كليهء الهيه ) باشد به صورت ملكى ظاهر مىگردد كه در دار دنيا از ملازمت و منادمت با او لذت مىبرى . « 2 » نفس - در تحت عنوان كلمهء جوهر و مقولات بيان شد كه نفس جوهرى است كه ذاتا مستقل بوده و فعلا متعلق به اجساد و اجسام است . مسألهء نفس نيز يكى از مسائل مهم فلسفى است كه از قديم الايام مورد توجه فلاسفه قرار گرفته و از لحاظ ماهوى و وجودى مورد بحث آنان قرار گرفته است و آرا و عقايد و نظريات مختلفى در مورد ماهيت و وجود آن اظهار شده است كه بعضى از اقوال در مورد ماهيت نفس از اين قرار است . 1 - اجزاى لا يتجزى است 2 - نار است 3 - هوا است 4 - ارض است 5 - ماء است 6 - جسم بخارى است 7 - عدد است 8 - مركب از عناصر است 9 - حرارت غريزى است 10 - برودت است 11 - دم است 12 - مزاج است 13 - نسبت ميان عناصر است . « 3 » صدرا هر يك از اين اقوال را حمل بر معنى خاصى كرده است و خود در مقام بيان ماهيت نفس گويد . خداوند متعال موجودات را به ترتيب و نظام احسن از اشرف به احسن آفريده است و عنايت او ايجاب مىكند كه همواره به موجودات فيض بخشد و فيض او دائم باشد و موجودات به واسطهء استفاضه از ذات مفيض همواره در تكامل و سير الى الكمال باشند و اين فيض به ترتيب از اشرف به احسن نزول و افاضه مىشود و واسطهء ايصال فيض به اجسام و صور طبيعيه ، اجرام فلكى مىباشند كه به واسطهء تأثير اشعهء

--> ( 1 ) هود / 47 . ( 2 ) شواهد ، صص 411 به بعد . ( 3 ) اسفار ، ج 1 ، سفر 4 ، صص 5 - 14 ، 25 ، 231 ، 335 .